We schrijven 12 juli 2017. Vandaag gaan neef Adam uit New York, zus Janneke en ik naar de provincie Groningen om enkele plaatsen te bezoeken waar onze voorouders hebben gewoond. Adam en Janneke hebben elkaar nog niet ontmoet en kunnen niet wachten om elkaar vandaag eindelijk te zien.
Er is meteen een klik net als twee dagen eerder bij Adam en mij gebeurde toen wij elkaar voor het eerst ontmoetten. Is dit zoiets als familiebanden? Geen idee en om eerlijk te zijn maakt het mij ook niet uit. Het is wat het is en het voelt goed.
De autorit naar het noorden zal ongeveer 2,5 tot 3 uur duren, kostbare tijd die we gebruiken om elkaar bij te praten over ons leven.
Onze eerste stop zal Scheemda zijn. Op de Eexter Begraafplaats liggen onze betover-grootouders begraven. Hun grafstenen zijn er nog.
Van oorsprong vormde Eexta een dubbeldorp met Scheemda. Door de jaren heen zijn de twee dorpen steeds meer naar elkaar toe gegroeid en zelfs met elkaar vergroeid geraakt. Dit heeft er uiteindelijk toe geleid dat Eexta in 1964 haar onafhankelijkheid is kwijtgeraakt en een woonwijk van Scheemda is geworden.
Eexta is in de 12de eeuw gebouwd op het schiereiland Winschoten. Het dorpje was kwetsbaar vanwege het water rondom. Het was een en al veengebied dat, eenmaal ontgonnen, geschikt was voor mensen om er te gaan wonen. De mensen leefden van het verbouwen van rogge en veehouderij.
De eerste kerk van Eexta, een zogenaamde Kruiskerk, is in de 13e eeuw gebouwd in Romano-Gotische stijl. De kerk met losstaande toren stond in het centrum van het kerkhof.
De mensen waren destijds katholiek. Na de reductie van de stad Groningen, in 1594, werden de mensen Nederlands Hervormd. De reductie van de stad Groningen houdt in dat Groningen in 1594 werd bevrijd van de Spanjaarden. Nederland zat op dat moment nog middenin de 80-jarige oorlog met Spanje.
In het midden van de rechter foto stond vroeger de Kruiskerk.
De Kruiskerk is in 1870 afgebroken nadat het enorme schade had opgelopen ten gevolge van een zware storm. De grond was nog steeds in eigendom van de kerk en dus werd de vrijgekomen ruimte opgevuld met graven.
En daar zijn wij, Adam, Janneke en ik, op weg naartoe, om de graven van onze betovergrootouders Edsko Jans Hekman en Annechien Hendriks Naaijer te bezoeken. Het is een koude winderige dag. Als we naar de graven lopen ril ik aan een stuk door. Ik kan het niet stoppen.
Als wij bij de graven staan en ik mijn handen op beide grafstenen leg merk ik dat de grafsteen van grootmoeder Annechien lager is dan die van grootvader Edsko Jans. Dat vind ik schokkend. Zelfs in de dood wordt duidelijk gemaakt dat de vrouw ondergeschikt is aan de man.
Edsko Jans is van groot belang geweest voor de Eexter gemeenschap als ouderling in de tijd van de Afscheiding, de tijd waarin de Hervormde Kerk werd opgesplitst in Hervormd en Gereformeerd.
Hij is ook van belang geweest voor zijn land tijdens de mars tegen de Belgen in 1831, reden waarom hij D’Olle Held (De Oude Held) werd genoemd.
Maar, hoe zit het met u, Grootmoeder Annechien? Voor wie was u van belang?
U was 16 jaar toen u met Edsko jans trouwde. Hij was schipper en dus ging u met hem op zijn schip wonen. Dit betekende weinig leefruimte en als schippersvrouw, Schipperske, net zo hard werken als de schipper zelf.
U heeft het leven geschonken aan 13-15 kinderen. Vanwege het reizende bestaan weten we niet zeker hoeveel kinderen het zijn omdat ze in verschillende plaatsen zijn geboren en niet alle geboorteaktes zijn teruggevonden.
Stel je eens voor wat voor leven dat is geweest. Wonen in de beperkte ruimte van een schip, keihard werken als schippersvrouw en zoveel kinderen dragen en baren om ze vervolgens weer te verliezen aan de dood, velen reeds op jonge leeftijd, anderen op oudere leeftijd.
Een vrouw die achter haar man staat, hem volgt en steunt op zijn reis door het leven. Als een vrouw van de 20ste/21ste eeuw vraag ik me af: hoe zat het met uw eigen leven?
Was u bang toen hij tegen de Belgen ging vechten? U was pas 17 en droeg uw eerste kind, het kindje dat doodgeboren zou worden.
Was u bang tijdens de godsdienststrijd? De Afgescheidenen werden vervolgd, kregen boetes of werden zelfs gevangengenomen en veel bijeenkomsten werden bij u op het schip gehouden. Wat dacht u? Wat voelde u?
Kon het geloof u de steun en troost bieden die u nodig had? Of haalde u de kracht om alles te doorstaan en de moed te vinden om door te gaan (ook) ergens anders vandaan?
Aan het eind van uw leven waren er nog maar twee kinderen bij u. Twee andere kinderen die nog in leven waren woonden in Amerika. De anderen waren allemaal overleden, als ook uw man.
Die dag in de zomer van 2017 als ik bij haar graf sta doe ik haar een belofte.
De belofte om op zoek te gaan naar de verhalen van de vrouwen van mijn familie, om naast de verhalen over de mannen die gemakkelijker te vinden zijn vooral mijn aandacht te richten op de verhalen van mijn voormoeders.
Na de Eexter Begraafplaats bezoeken we wat overgebleven is van de boerderij Amsingh Heerd. Hier heeft eens de voormoeder gewoond die onze familie haar achternaam heeft gegeven, Wendeltjen Jarckes Heckman. Over haar en Amsingh Heerd meer in een ander verhaal.
Bronnen:
J.P. Koers
Foto’s:
Janneke Hekman
Adam Good
Online-begraafplaatsen.nl
Uitvaartwinschoten.nl
Findagrave.com
Streekhistorisch Centrum Stadskanaal
English version
GRANDMA ANNECHIEN
Its July 12th 2017. Today cousin Adam from New York, sister Janneke and I will visit some ancestral sites in the Groningen Province. Adam and Janneke haven’t met yet and they are excited to see each other today for the first time in their lives.
There is an immediate click like two days earlier when Adam and I met each other for the very first time. Is it family bond? I don’t know and to be honest I don’t mind. It’s simply what it is and it feels Good!
It will be a 2,5-3 hour drive up to the north, precious time we use to update each other about our lives.
Our first destination will be Scheemda. Many Hekmans are born there on board of a ship. We will visit the Eexter Cemetery where our 2nd Great grandparents are buried. Their gravestones are still there.
Originally Eexta and Scheemda were a Twin Village. Due to expansion they, through the years, grew more and more towards and into each other which finally resulted in Eexta losing its independency and becoming a residential area of Scheemda.
Eexta is built in the 12th century on the Peninsula of Winschoten. A small village in a vulnerable area due to all the water around. There was only peat and the area has been cultivated for people to live there. People lived from stock breeding and growing rye.
The first church built there was a solid Cross Church. It was built in the 13th century after Roman Catholic tradition. The church and separate tower stood in the center of the graveyard.
In those days people belonged to the catholic church. From 1594, after the reduction of Groningen Town, the Dutch Reformed church became the common religion.
The reduction of Groningen Town means that Groningen Town was liberated from spanish influence. In 1594 the Netherlands were still involved in the 80-year war against Spain.
The Cross Church used to be located in the middle of the right photo.
The Cross Church is demolished in 1870 after having been severely damaged by a heavy storm. The church still owned the ground and so the empty space is filled up with graves.
And that’s where we, Adam, Janneke and I are up to, to the graves of our 2nd Great grandparents Edsko Jans Hekman and Annechien Hindriks Naaijer.
It is a cold and windy day. When we walk towards the graves I’m shaking all over.
Standing at the graves who stand side by side and laying both my hands on them I notice that the gravestone of Grandma Annechien is lower than the one of Grandpa Edsko Jans. This is very shocking to me. Even in death it’s clear that a woman is subordinate to a man.
Edsko Jans has been of importance for the Eexta community as an elder in the time of the Secession, the time the Dutch Reformed Church split in two: the Dutch Reformed Church and the Christian Reformed Church.
He also has been of importance for his country marching against the Belgians in 1831. He was referred to as d’Olle Held’ = The Old Hero.
But, what about you, Grandma Annechien? For whom were you of importance?
You were 16 when you married Edsko Jans. He was a skipper, so you came to live with him on a boat having few space and working as hard as he did as the skippers wife, the Schipperske.
You gave birth to 13-15 children. We don’t know for sure because of your traveling existence and giving birth to children in different places. Not all birth certificates have been found back.
What kind of life must this have been? Carrying so many children, giving birth to them, losing many at young age and more at older age, living on a boat, little space, hard work.
A woman standing by her husband, following him on his journey through life. As a woman of the 20th/21st century I wonder, what about Your life?
Were you afraid when he went marching against the Belgians? You were only 17 and carrying your first child, the child that would turn out to be a stillborn.
Were you afraid because of the “religious war” going on in those years? The Secessors were persecuted, got fines or were even imprisoned and many gatherings were held on board of your ship. What did you think? What did you feel? Did the religion, your belief, give you the strength and solace you needed? Or, was there something else (too) that gave you the strength to survive and find the courage to go on?
At the end of your life only two children were alive and with you. Two more were alive but had moved to the United States and all others had died before you, as well as your husband.
That day standing at her grave I make a promise. I promise to go and search for the stories of the women of my family.
Finding stories about the men is much easier. But my main focus will be on the stories of my foremothers.
After the Eexter Cemetery we visit the remains of the farm Amsingh Heerd. This is the place where once lived the foremother who gave our family its last name, Wendeltjen Jarckes Heckman. About her and Amsingh Heerd more in another story.
Sources:
J.P. Koers
Photos:
Janneke Hekman
Adam Good
Online-begraafplaatsen.nl
Uitvaartwinschoten.nl
Findagrave.com
Streekhistorisch Centrum Stadskanaal
HEKMAN CONNECTED 